Республиканская олимпиада по физике 2011, 11 класс, теоретический тур
Есеп №1. «Жаңартылған» резеңке (9 ұпай)
Массасы m дене резеңкенің бір ұшына бекітілген, ал оның екінші ұшы бекітілген. Резеңкенің катаңдық коэффициенті k. Бастапкы шарт, дене радиусы L шеңбер бойымен қозғалатындай етіп қойылған. Уақыттың қандай-да бір мезетінде радиусы a≪l цилиндр шеңбердің центрінің жанына орналастырылады (суретте келтірілген). Уакыттың қандай мезетінен бастап резеңке цилиндрге орала бастайды. Цилиндр жабысқақ деп ескеретін болсақ, онда дене цилиндрге жету үшін қанша уақыт қажет?
комментарий/решение
Массасы m дене резеңкенің бір ұшына бекітілген, ал оның екінші ұшы бекітілген. Резеңкенің катаңдық коэффициенті k. Бастапкы шарт, дене радиусы L шеңбер бойымен қозғалатындай етіп қойылған. Уақыттың қандай-да бір мезетінде радиусы a≪l цилиндр шеңбердің центрінің жанына орналастырылады (суретте келтірілген). Уакыттың қандай мезетінен бастап резеңке цилиндрге орала бастайды. Цилиндр жабысқақ деп ескеретін болсақ, онда дене цилиндрге жету үшін қанша уақыт қажет?
комментарий/решение
Есеп №2. Қыздырғыш (7 ұпай)
Үй, желіден P=10000 Вт қуатпен тұтынатын, тура Карно циклімен жұмыс жасайтын жылу машинасымен жылытылады. Суытқыш ретінде атмосфералық ауа, ал қыздыргыш ретінде үй ішіндегі ауа қолданылады. Қоршаған ортаның T01=5,0∘ С температурасында қандай-да уақыттан кейін үйде T1=25,0∘ С температурасы орнығады. Жылу шығыны үйдің ішіндегі және одан тыс жердегі температура айырымына пропорционал екендігін ескере отырып, келесі сұрақтарға жауап беріңіздер:
комментарий/решение
Үй, желіден P=10000 Вт қуатпен тұтынатын, тура Карно циклімен жұмыс жасайтын жылу машинасымен жылытылады. Суытқыш ретінде атмосфералық ауа, ал қыздыргыш ретінде үй ішіндегі ауа қолданылады. Қоршаған ортаның T01=5,0∘ С температурасында қандай-да уақыттан кейін үйде T1=25,0∘ С температурасы орнығады. Жылу шығыны үйдің ішіндегі және одан тыс жердегі температура айырымына пропорционал екендігін ескере отырып, келесі сұрақтарға жауап беріңіздер:
- Бір тәулік ішінде бөлме қанша жылу жоғалтады?
- Қоршаған орта ауасының температурасы T02=−5,0∘ С. Бірнеше уақыттан кейін, үйде қандай T2 температурасы орнайды?
- Жылу машинасын Карно цикліне қарама-қарсы қосты. Бірнеше уақыттан кейін, үйде қандай T3 температурасы орнайды? Қоршаған орта температурасы T01=5,0∘ С;
- Осындай екі жылу машиналары қондырылды, әрбіреуі қуаты P=10000 Вт болатын желіге байланысқан және олар каскадты принцип бойынша жұмыс жасайды (бір машинаның жылытқышы екінші машинаны суытады). Қоршаған ауаның қандай T04 температурасында бөлме температурасы T1=25,0∘ С болып қалады?
комментарий/решение
Есеп №3. Өткізгіш сфера мен жазықтық арасындагы әсерлесу күші (8 ұпай)
Атомдық микроскопияда кездесетін қиын мэселенің бірі, радиусы R өткізгіш сфера мен V потенциал және потенциалы нольге тен жазықтық арасындағы күшті анықтау болып табылады. Денелер арасындағы арақашықтық h0 (суретті қара). Күшті табу үшін, айталық шағылу әдісін біртіндеп қолданамыз.
комментарий/решение
Атомдық микроскопияда кездесетін қиын мэселенің бірі, радиусы R өткізгіш сфера мен V потенциал және потенциалы нольге тен жазықтық арасындағы күшті анықтау болып табылады. Денелер арасындағы арақашықтық h0 (суретті қара). Күшті табу үшін, айталық шағылу әдісін біртіндеп қолданамыз.
- [label=\alph*)]
- Сфера беті потенциалы V эквипотенциал бет болатындай етіп, q0 зарядын сфераға орналастырамыз. Өткізгіш жазықтықтың бар екендігін ескермей, q0-ды V және R арқылы өрнектеңіз;
- Өткізгіш жазықтықтағы q0 зарядтың кескінің q1 зарядын және h1 орналасу күйін анықтаңыз;
- q1 зарядының бар болуы сфераның эквипотенциалдығын бұзады. Бұл жағдайды сфераның ішіне баска q2 зарядты орналастыру арқылы шешуге болады, бірак бұл кезде q0, q1 және q2 зарядтарының қорытқы үлесі өткізгіш сфераның эквипотенциалдығын қайта калпына келтіруі қажет. q2 заряд шамасын және оның h2 күйін анықтаңыз;
- q2 зарядының кескінін табу үшін (b) пунктін қайталаңыз (оны q4 деп белгілеңіз), одан кейін q3 зарядының кескінін анықтау үшін (с) қайталаңыз (оны q4 деп белгілеңіз). h2n және h2(n+1), q2n және q2(n+1), q2n+1 және q2n, n=0,1,2... арасындағы ортақ байланысты анықтаңыз;
- Өткізгіш сфера мен жазықтық арасындағы қорытқы әсерлесу күші шексіз қатар ретінде анықтаңыз;
- Алдыңғы (е) пунктіндегі күш V=V0, R=1.0×10−8 м, және h0=5.0×10−8 м мәндерінде 1.1×10−12 Н деп болжап. Күшті V=2V0, R=1.0 м, және h0=5.0 м мәндерінде анықтаңыз;
- R/h0=1/51 екені берілген. Алдыңғы (е) пунктіндегі күшті ∼1%-ға дейінгі дәлдікпен анықтау үшін, қатардың қанша мүшесін алу қажет.
комментарий/решение
Есеп №4. Өзіңнің желкеңе өзің қара (6 ұпай)
Қандай-да бір планета, орташа тығыздығы Жердің тығыздығындай материалдан тұрады. Бұл планетаның бетіндегі атмосфералық қысым, Жер бетіндегі атмосфералық қысыммен бірдей және ол P0-ға тең деп ескереміз. Атмосфера температурасы барлық жерде тұрақты. Планетаның бетінде тұрған адам өзінің желкесін өзі көру үшін, планетаның R радиусы қандай болуы қажет? Атмосфераның сыну коэффициенті оның тығыздығынан келесі түрде тәуелді: n(ρ)=1+ερ, мұндағы ε — қандай-да бір тұрақты. Жердің радиусы R0, Жер бетіндегі еркін түсу үдеуі g, планетаның бетіндегі атмосфера тығыздығы ρ0.
комментарий/решение
Қандай-да бір планета, орташа тығыздығы Жердің тығыздығындай материалдан тұрады. Бұл планетаның бетіндегі атмосфералық қысым, Жер бетіндегі атмосфералық қысыммен бірдей және ол P0-ға тең деп ескереміз. Атмосфера температурасы барлық жерде тұрақты. Планетаның бетінде тұрған адам өзінің желкесін өзі көру үшін, планетаның R радиусы қандай болуы қажет? Атмосфераның сыну коэффициенті оның тығыздығынан келесі түрде тәуелді: n(ρ)=1+ερ, мұндағы ε — қандай-да бір тұрақты. Жердің радиусы R0, Жер бетіндегі еркін түсу үдеуі g, планетаның бетіндегі атмосфера тығыздығы ρ0.
комментарий/решение